احادیث و سخنان

آینده مجتمع اسلامی در سخنان امام علی

امیرالمومنین پس از فتنه ی جمل، به آگاه ساختن مردم بصره درباره ی آینده تاریخی آنان، علت اقدام عایشه به جنگ و گرفتاریش در فتنه های نفسانی و اجتماعی، پیوند عمل و ایمان با یکدیگر و با مسائل این جهان و آن جهان و تعریف امر به معروف و نهی از منکر، توصیه به کتاب خدا و ویژگیهای آن، پرداخت. مردی برخاسته گفت: «امیرالمومنین ما را از فتنه آگاه کن و آیا از رسول خدا- صلی الله علیه و آله- درباره ی آن پرسیده ای؟» در پاسخ گفت:
«انه لما انزل الله سبحانه قوله: «الم. احسب الناس ان یترکوا ان
[صفحه ۲۷۱]
یقولوا آمنا و هم لا یفتنون؟» [۱۶۰]. علمت ان الفتنه لا تنزل بنا و رسول الله- صلی الله علیه و آله- بین اظهرنا. فقلت: یا رسول الله، ما هذه الفتنه التی اخبرک الله تعالی بها؟ فقال: «یا علی، ان امتی سیفتنون من بعدی»، فقلت: یا رسول الله، او لیس قد قلت لی یوم احد حیث استشهد من استشهد من المسلمین و حیزت عنی الشهاده، فشق ذلک علی، فقلت لی: «ابشر، فان الشهاده من ورائک؟» فقال لی: «ان ذلک لکذلک، فکیف صبرک اذن؟ فقلت:
یا رسول الله، لیس هذا من مواطن الصبر و لکن من مواطن البشری و الشکر.» [۱۶۱].
آری همینکه خدای سبحان این آیه را نازل کرد که می فرماید: الم. آیا مردم پنداشته اند که وقتی بگویند ایمان آوردیم به حال خود رها می شوند و مورد فتنه ی آزمایش قرار نمی گیرند؟» دانستم تا هنگامی که
[صفحه ۲۷۲]
رسول خدا (ص) در میان ما است فتنه ما را فرا نمی گیرد، پس گفتم: رسول خدا، این فتنه چیست که خدای متعال ترا نسبت بدان آگاه گردانید؟ در پاسخ گفت: «علی، امتم پس از من دچار فتنه خواهند شد»، گفتم: رسول خدا، آیا روز جنگ احد که شماری از مسلمانان به شهادت رسیدند و افتخار شهادت از من دور داشته شد و سخت بر من گران آمد، به من نگفتی: «مژده باد، زیرا شهادت از پی تست!»؟ فرمود: آری چنین است، خوب بگو ببینم در آن صورت صبر و پایداریت چگونه است؟» گفتم: رسول خدا، این موضوع از جایگاهها و موقعیتهایی نیست که نیاز به صبر و استقامت داشته باشد، بلکه از جایگاههای مژده دادن و سپاسگزاری است.
«و قال: «یا علی، ان القوم سیفتنون باموالهم و یمنون بدینهم علی ربهم و یتمنون رحمته و یامنون سطوته و یستحلون حرامه بالشبهات الکاذبه و الاهواء الساهیه، فیستحلون الخمر بالنبیذ و السحت بالهدیه و الربا بالبیع» قلت: یا رسول الله، فبای المنازل انزلهم عند ذلک؟ ابمنزله رده، ام بمنزله فتنه؟ فقال: (بمنزله فتنه).» [۱۶۲].
[صفحه ۲۷۳]
و گفت: «علی، بیگمان آن مردم بوسیله ی داراییهایشان دچار فتنه خواهند شد و با دینداری خود بر پروردگارشان منت می گذارند و در عین حال رحمت او را آرزو می کنند و از قهر و سطوت پروردگار آسوده خاطرند و خود را در امان می یابند، با ایجاد شبهه های دروغ و طرح و توجیه مسائل باطل حق نما و هوا و هوسهای اشتباه حرام خدا را حلال و روا می شمارند، در نتیجه باده را به نام نبیذ و جوشیده و امثال آن حلال به شمار می آورند و رشوه را به نام هدیه روا می دانند و ربا را به نام خرید و فروش» گفتم: رسول خدا، وقتی مردم به چنین کارهایی دست زدند، آنان را از نظر اجتماعی و عقیدتی در چه جایگاهی قرار دهم؟ آیا آنان را به منزله ی از دین برگشتگان بدانم، یا به عنوان کسانی که دچار فتنه شده اند؟ گفت: «به عنوان کسانی که دچار فتنه شده اند».
بنابر چنین گفتگوی صریح، مردمی می کنند که از مسیر روشن قرآن و سنت پیامبر منحرف می شوند، از اسلام تنها به نام و ادعا اکتفا کردند، در معرض چنین آزمایش سختی قرار می گیرند و دچار آشوب فکری و انحراف و اشتباه می گردند و در نتیجه، در چنین مجتمع واژگونه و منحرف، رذیلتها و ضد ارزشها حاکم می گردند، اگر چه به نام و نشان مسلمان هستند و کارهای منحرف خود را به نام دین و تکلیف شرعی و وظیفه ی مذهبی انجام می دهند، اما چون از مسیر درست منحرف گردیده اند و به پوسته و ظاهر چسبیده اند و سود و مصلحت فردی و شخصی خود را بر سود مجتمع و مصلحت نظام و آموزشهای مکتب ترجیح می دهند، همه ی کارهای خود را درست تصور می کنند و آنها را عین دستورهای مذهب می دانند، از هر گونه انتقادی ناراحت می شوند و در برابر هر اصلاحی از خود مقاومت نشان می دهند.
گفتار پیامبر گرامی اسلام یادآور آیاتی از قرآن است از جمله:
[صفحه ۲۷۴]
«و اعلموا انما اموالکم و اولادکم فتنه و ان الله عنده اجر عظیم.» [۱۶۳].
و بدانید که بیگمان داراییها و فرزندانتان تنها فتنه ای برای آزمایش شما است و بدون شک پاداش بس بزرگ نزد خدا است.
«یمنون علیک ان اسلموا، قل لا تمنوا علی اسلامکم، بل الله یمن علیکم ان هدا کم للایمان ان کنتم صادقین.» [۱۶۴].
بر تو منت می گذارند که اسلام آورده اند، بگو با اسلام آوردنتان بر من منت نگذارید، بلکه خدا بدان جهت بر شما منت دارد که وسیله ی رهیافت شما را به ایمان فراهم کرده است، اگر در ادعای اسلام آوردنتان راستگو هستید (باید ممنون باشید).
نکات دیگر این رهنمود مانند: شرابخواری، مال مردم خوری و رباخواری نیز به آیات دیگر قرآن اشاره دارد که از یادآوری آنها خودداری می شود، لیکن آیه ی دیگری از قرآن یادآوری می گردد که گویای یک قانون در تاریخ همه ی مجتمعهای انسانی است. خداوند در دنباله ی آیه ی سوره عنکبوت می فرماید:
«و لقد فتنا الذین من قبلهم، فلیعلمن الله الذین صدقوا و لیعلمن الکاذبین.» [۱۶۵].
و حال آنکه امتهای پیش از آنان را نیز دچار فتنه و آزمایش کرده ایم، زیرا هیچ شکی نیست که این آزمایش و فتنه بدان جهت است که خدا بدین وسیله حتما کسانی را بشناسد که در ایمان خود راست گفتند و پایداری نشان دادند و حتما باید دروغگویان را هم بشناسد.
علم خدا با ذات او یکی است و نیازی بدان ندارد که پس از انجام عملی و سر
[صفحه ۲۷۵]
زدن اقدامی از کسی دانش خود را کسب کند، بلکه این علم برای مردمی است که در معرض آزمایش قرار می گیرند و در بوته های آزمایش اجتماعی، آلودگیها و ادعاهای بی پشتوانه شان می سوزد و از بین می رود و انسانهای مقاوم و پایدار و نابی به تاریخ و بشریت معرفی می شوند که پیوسته تمدنهای انسانی را می سازند و انسانها را به کمال و رشد و تعالی نزدیک می کنند، اما همه ی این حرکتها و آهنگها، نتیجه ها و دانشها، ساختنها و ساخته شدنها را مشیت و اراده و قانون و سنت تغییر ناپذیر خدایی آفریده و قرار داده است و انسان بدان جهت مسوول و پاسخگوی اعمال خویش است که با آگاهی از آن قوانین و سنتها به عمل و اقدام دست می یازد.
امیرالمومنین درباره ی فتنه سخنان آموزنده ی بسیار دارد، که از آن گوهرهای درخشان به عرضه کردن شماری از آنها بسنده می شود:
برگرفته از کتاب آموزش نهج البلاغه نوشته آقای محمد مهدی جعفری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *