احادیث و سخنان

تعارض در نقلهای حدیث رد الشمس

روایت هایی که در این زمینه وارد شده از نظر بیان خصوصیّات وجزئیّات حادثه اختلاف دارند، به عنوان مثال:
الف: مطابق بعضی روایت ها حضرت علی علیه السلام به سبب تقسیم غنیمت های جنگ خیبر نمازشان به تأخیر افتاده بود، ومطابق دسته دیگری از روایت ها علّت تأخیر نماز حضرت به دامن داشتن سر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بود.
ب: در بعضی روایت ها آمده که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در حال دریافت وحی

۱- در برخی روایت ها به این علّت اشاره شده است، مرحوم علّامه مجلسی در بحارالأنوار، ج ۴۱، ص ۱۹۰، وج ۵۵، ص ۱۶۶، ح ۲۶ از کتاب «العلل» تألیف محمّد بن علی بن ابراهیم اینگونه روایت کرده است: «قال العالم علیه السلام: علّه ردّالشمس علی امیرالمؤمنین علیه السلام وما طلعت علی أهل الأرض کلّهم، أنّه جلّل اللَّه السماء بالغمام إلّا الموضع الذی کان فیه أمیرالمؤمنین وأصحابه، فإنّه جلاه حتّی طلعت علیهم»، سبب این که خورشید تنها برای امیرالمؤمنین علیه السلام بازگشت وبر جاهای دیگر نتابید؛ این است که خداوند آسمان را با ابر پوشاند وتنها همان مکانی را که امیرالمؤمنین علیه السلام و یارانش وجود داشتند بدون پوشش قرار داد تا این که خورشید بر آنها تابید.
ص: ۱۸۷
سر بر دامن علی علیه السلام داشتند، و در برخی دیگر آمده که حضرت به خواب رفته بودند.
ج: در برخی روایت ها آمده که خورشید تا وسط آسمان بالا آمد. و در برخی دیگر آمده که به اندازه ای بالا آمد که نورش بر زمین و کوه های اطراف تابید. ومطابق برخی روایت ها تا میانه مسجد بالا آمد.
د: در برخی نقل ها آمده که ردّالشمس در غزوه خیبر- که مکانی دور از مدینه است- اتّفاق افتاد، و در برخی روایات آمده که خورشید نیمی از مسجد را روشن ساخت.
واختلاف نقل های دیگر که در روایت های مختلف آمده است.
در پاسخ این اشکال می گوییم: اختلاف در جزئیّات وخصوصیّات یک واقعه سبب نمی شود که اصل واقعه دروغ باشد، زیرا ما در بسیاری از وقایع تاریخی می بینیم که هر چه روایت بیشتر داشته باشد، اختلاف در جزئیّات آن بیشتر است، حتّی در معجزه عظیمی مانند شقّ القمر که هیچ شبهه ای در اصل وقوع آن وجود ندارد، در بیان جزئیّات آن اختلاف زیادی وجود دارد: در بعضی روایت ها آمده که ماه دو نیم شد وهر نیمی بر فراز کوهی قرار گرفت (۱).
و در برخی دیگر آمده: نیمی از ماه پشت کوه ونیمی در سمت دیگر بود (۲).
و مطابق نقلی: نیمی از ماه بالای کوه، ونیمی پایین آن بود. (۳) همچنین در واقعه مهمّ معراج رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، که در نقل جزئیّات آن اختلاف فراوانی به چشم می خورد.
افرادی که به نقل یک واقعه می پردازند از نظر استعداد، وهدفی که از نقل آن دارند مختلفند، غالب افراد سخنان دیگران را نقل به معنی

۱- سنن ترمذی، ج ۵، ص ۷۲- ۷۳، ح ۳۳۴۳٫
۲- همان، ج ۵، ص ۷۱- ۷۲، ح ۳۳۳۹٫
۳- صحیح بخاری، ج ۶، ص ۵۲۰، ح ۱۲۸۹٫
ص: ۱۸۸
می کنند، بعضی یک واقعه را با تمام جزئیّات آن بخاطر می سپارند وآن را برای دیگران بازگو می کنند، عدّه ای تنها بعضی جزئیّات که برایشان مهمّ بوده در نظرشان مانده وهمان را نقل می کنند، وبرخی نیز به نقل اصل داستان وکلّیّاتی از آن اکتفا می کنند وکاری به نقل جزئیّات ندارند. اینگونه اختلاف ها در نقل، سبب زیر سؤال رفتن اصل حادثه نمی شود؛ زیرا همه روایت ها در اصل وقوع آن اتّفاق دارند، آری اگر در یکی از جزئیّات بین دو نقل اختلاف وجود داشته باشد، تنها همان بخش از داستان وخصوصیّت آن از درجه اعتبار ساقط می شود نه اصل آن.
در داستان ردّالشمس نیز اختلاف در جزئیّات موجب این نمی شود که اصل داستان زیر سؤال برود، با اینکه در مقدار ارتفاع خورشید نقل ها مختلف است، لیکن همه روایت ها در یک نکته اتّفاق نظر دارند، وآن این است که مقدار بازگشت خورشید به اندازه ای بود که وقت نماز عصر رسید وعلی علیه السلام از جای برخاسته ونماز عصر را خواند.
آری ممکن است در نقل بعضی راویان بالا آمدن آن، تا وسط آسمان ذکر شده باشد، که این یک نوع گزافه گویی ومبالغه در نقل است.
همانگونه که وقوع این حادثه در جنگ خیبر منافاتی با بالا آمدن خورشید تا نیمی از مسجد ندارد، زیرا مدینه در همان موقعیّت جغرافیایی قرار دارد و ردّالشمس در آنجا نیز محسوس بوده است.
امّا خصوصیّات وجزئیّاتی که برای علّت تأخیر نماز حضرت علی علیه السلام نقل شده، هیچ منافاتی بین آنها وجود ندارد، سر نهادن پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بر دامن علی علیه السلام به سبب دریافت وحی با خوابیدن او قابل جمع است،
ص: ۱۸۹
زیرا می توانیم بگوییم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم سر بر دامن علی علیه السلام نهاده وخوابید، وعلّت آن حالت مخصوص دریافت وحی بود، همانگونه که صحیح است بیدار شدن وسر از دامن علی علیه السلام برداشتن را به همان معنای پایان حالت مخصوص دریافت وحی بدانیم، به همین جهت در برخی روایت ها که در ابتدای آنها سخن از دریافت وحی است، در ادامه سخن از بیدار شدن به میان آمده است.
امّا آنچه در برخی روایت ها آمده که حضرت علی علیه السلام به سبب تقسیم غنیمت های جنگ خیبر نمازشان به تأخیر افتاد، آن هم منافاتی به روایت های دیگر که می گوید به سبب اینکه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم سر بر دامن وی نهاده بود نمازش به تأخیر افتاد، ندارد، زیرا ممکن است ابتدا تقسیم غنیمت ها سبب شده بود تا نتواند در اوّل وقت نمازش را بخواند، وهمین که برای اقامه نماز نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم رفته بود پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم سر بر دامنش گذاشته وخوابیده بود.
وهمچنین دیگر اختلافات در جزئیّات که همگی قابل توجیه است وتعارضی بین آنها وجود ندارد.
برگرفته از کتاب بازگشت خورشید برای امیر المومنین علیه السلام نوشته آقای محمد جواد محمودی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *