احادیث و سخنان

ضرورت جاذبه در حکومت و رهبری در دیدگاه امام علی

رهبر و حاکم اسلامی باید نقش مهمّ «جاذبه و دافعه» را بشناسد،
و جایگاه اصلی و اساسی آن را بداند،
و با جذب و دفع حساب شده، فرد و جامعه را در برابر خطرات و حوادث ناگوار حفظ کند،
و روزنه نفوذ برای منافقان و دشمنان باقی نگذارد.
اگر رهبر اسلامی دارای جاذبه قوی و حساب شده نباشد و عناصر فاسد و آلوده را بجا دفع نکند نمی تواند مدیریت صحیحی را تحقّق بخشد.
امام علی (ع) نسبت به ضرورت «جاذبه» در مدیریّت و رهبری جامعه، به مالک اشتر می فرماید:
وَ اَشْعِرْ قَلْبَکَ الرَّحْمَهَ لِلرَّعِیَّهِ وَالَْمحَبَّهَ لَهُم وَاللُّطْفَ بِهِمْ… فَإِنَّهُم صِنْفانِ اِمّا اخٌ لَکَ فِی الدّینِ اَو نَظیرٌ لَکَ فِی الْخَلْقِ
(قلب خود را از رحمت و محبت و لطف، نسبت به ملت مالامال نما و با رعیت مهربان و دلسوز باش، زیرا آنها دو گروه بیش نیستند یا برادران دینی تو هستند و یا انسان هائی همچون شما.)(۱).
و به محمّد بن ابی بکر فرماندار مصر می نویسد:
فَاخْفِضْ لَهُمْ جَنَاحَکَ، وَاَلِنْ لَهُمْ جَانِبَکَ، وَابْسُطْ لَهُمْ وَجْهَکَ، وَآسِ بَیْنَهُمْ فِی اللَّحْظَهِ وَالنَّظْرَهِ
(بال های محبتت را برای ملت بگستران و با آنها نرم و مهربان باش و با خوشروئی چهره خود را برای آنان گشاده دار و تساوی را حتی در نگاه کردن به آنها مراعات کن.)(۲).
و به ابن عباس فرماندار بصره می نویسد که:
فَحَادِثْ اَهْلَهَا بِالْإِحْسَانِ إِلَیْهِمْ، وَاحْلُلْ عُقْدَهَ الْخَوْفِ عَنْ قُلُوبِهِمْ.
(با مردم بصره به نیکی رفتار کن و گره و وحشت و ترس را از دل هایشان بگشای.)(۳).
و یکی دیگر از فرمانداران خود را مورد سرزنش و توبیخ قرار می دهد که چرا به جای جذب دل های رعیّت، از قدرت «دافعه» به گونه ای ناروا استفاده کرده است.
فَإِنَّ دَهَاقِینَ اَهْلِ بَلَدِکَ شَکَوْا مِنْکَ غِلْظَهً وَقَسْوَهً، وَاحْتِقَاراً وَجَفْوَهً. وَنَظَرْتُ فَلَمْ اَرَهُمْ اَهْلاً لِاَنْ یُدْنَوْا لِشِرْکِهِمْ، وَلَا اَنْ یُقْصَوْا وَیُجْفَوْا لِعَهْدِهِمْ، فَالْبَسْ لَهُمْ جِلْبَاباً مِنَ اللِّینِ تَشُوبُهُ بِطَرَفٍ مِنَ الشِّدَّهِ
(دهقانان، منطقه فرمانداریت از خشونت و قساوت تو شکایت کردند…
پس لباسی از نرمش و خوشرفتاری همراه با اندکی قاطعیت بر آنان بپوشان تا جذب شوند.)(۴).
در این رهنمود وحی گونه، هم به ضرورت جاذبه اشاره شده و هم اصل اعتدال و میانه روی در به کارگیری «جاذبه» را گوشزد کرده است،
که مبادا از مهربانی و نرمخوئی فرماندهان و رهبران جامعه، گروهی سوء استفاده کنند.

نامه ۸/۵۳ نهج البلاغه معجم المفهرس مولّف (مدارک گذشته).
نامه ۱/۲۷ نهج البلاغه معجم المفهرس مولّف، که برخی از اسناد آن به این شرح است:
۱- کتاب الغارات ج۱ و۲۳۰ و۲۲۳ و۲۳۵ و ۲۴۹: ابن هلال ثقفی (متوفای ۲۸۳ ه)
۲- تحف العقول ص ۱۷۶ و ۱۷۷: ابن شعبه حرانی (متوفای ۳۸۰ ه)
۳- کتاب مجالس ص۲۶۰ م۳۱ ح۳: شیخ مفید (متوفای ۴۱۳ ه)
۴- کتاب امالی ص۲۵-۲۴ م اول ح۳۱/۳۱: شیخ طوسی (متوفای ۴۶۰ ه)
۵- بشاره المصطفی ص۴۴: طبری شافعی (متوفای ۵۵۳ ه).
نامه ۱/۱۸ نهج البلاغه معجم المفهرس مولّف، که برخی از اسناد آن به این شرح است:
۱- کتاب صناعتین ص ۲۷۷: ابو هلال عسکری(متوفای ۳۹۵ ه)
۲- اعجاز القرآن ج ۱ ص ۱۰۳: باقلانی (متوفای ۴۰۳ ه)
۳- کتاب طراز ج ۱ ص ۲۱۹ و ۴۱۲: سید یمانی
۴- انساب الاشراف ج۲ ص۱۵۸ ح۱۷۱: بلاذری (متوفای ۲۷۹ ه)
۵- کتاب صفین ص۱۰۵: نصر بن مزاحم (متوفای ۲۰۲ ه).
نامه ۱/۱۹ نهج البلاغه معجم المفهرس مولّف، که برخی از اسناد آن به این شرح است:
۱- انساب الاشراف ج ۲ ص ۱۶۱: بلاذری (متوفای ۲۷۹ ه)
۲- تاریخ یعقوبی (ابن واضح) ج۲ ص۲۰۳: یعقوبی (متوفای ۲۹۲ ه)
۳- بحارالانوار ج۳۳ ص۴۸۹: مجلسی (متوفای ۱۱۱۰ ه).
برگرفته از کتاب امام علی (ع) و مباحث تربیتی نوشته آقای محمد دشتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *