احادیث و سخنان

ضرورت جاذبه و دافعه با مردم دیدگاه امام علی

برای رشد و تکامل خوبی ها و خوبان، و تنبیه و بازپروری بدکاران، باید اصل «جذب و دفع» را در روابط اجتماعی و زندگی با مردم بکار گیریم.
امام علی (ع) در آداب معاشرت هشدار می دهد که:
لا تَصْحَبِ المائِقَ فَإِنَّهُ یَزَیِّنُ لَکَ فِعْلَهُ وَ یَوَدُّ اَنْ تَکوُنَ مِثلَهُ
(با احمق و نادان معاشرت و روابط دوستانه نداشته باش که کارهای احمقانه اش را برایت جلوه می دهد و دوست دارد تو مثل او باشی.)(۱).
و ادامه می دهد که:
وَمُجَالَسَهَ اَهْلِ الْهَوَی مَنْسَاهٌ لِلْإِیمَانِ، وَمَحْضَرَهٌ لِلشَّیْطَانِ
(همنشینی با انسان های فاسد و هواپرست، ایمان را به دست فراموشی می سپارد و شیطان را حاضر می کند.)(۲).
امام علی (ع) در تنظیم روابط اجتماعی با مردم می فرماید:
قَارِنْ اَهْلَ الْخَیْرِ تَکُنْ مِنْهُمْ، وَبَایِنْ اَهْلَ الشَّرِّ تَبِنْ عَنْهُمْ… وَظُلْمُ الضّعِیفِ اَفْحَشُ الظُّلْمِ
(به نیکوکاران نزدیک شو که از آنان خواهی شد، و از اهل شر و بدی دور کن تا از آنها به کنار باشی و بدان که ستم کردن بر ناتوان ستم است.)(۳).
آنگاه به علل ضرورت «دافعه» اشاره می فرماید که:
فَالصُّورَهُ صُورَهُ إِنْسَانٍ، وَالْقَلْبُ قَلْبُ حَیَوَانٍ، لَا یَعْرِفُ بَابَ الْهُدَی فَیَتَّبِعَهُ، وَلَا بَابَ الْعَمَی فَیَصُدَّ عَنْهُ. وَذلِکَ مَیِّتُ الْاَحْیَاءِ!
(چهره انسان فاسد بظاهر چهره انسان است و قلب او مانند قلب حیوان، راه هدایت را نمی شناسد که از آن راه برود و راه های باطل را نمی فهمد تا آن را مسدود سازد.)(۴).
به گفته مولوی:
ای بسا ابلیس آدم روی هست
پس به هر دستی نباید داد دست
سپس کیفیت معاشرت و رعایت اصل جاذبه برای جذب دل های مردم را اینگونه مطرح فرمود که:
خَالِطُوا النَّاسَ مُخَالَطَهً إِنْ مُتُّمْ مَعَهَا بَکَوْا عَلَیْکُمْ، وَإِنْ عِشْتُمْ حَنُّوا إِلَیْکُمْ.
(با مردم بگونه ای معاشرت کنید که اگر بمیرید بر مرگ شما اشک بریزند و اگر زنده مانید به شما عشق ورزند و ابراز علاقه کنند.)(۵).

حکمت ۲۹۳ نهج البلاغه معجم المفهرس مولّف، که برخی از اسناد آن به این شرح است:
۱- عیون الاخبار ج ۳ ص ۷۹: ابن قتیبه (متوفای ۲۷۶ ه)
۲- تحف العقول ص ۲۰۵: ابن شعبه حرانی (متوفای ۳۸۰ ه)
۳- اصول کافی ج۲ ص۳۷۶ و۶۴۰ ح۲: کلینی (متوفای ۳۲۸ ه)
۴- مصادقه الاخوان ص ۵۲: شیخ صدوق (متوفای ۳۸۱ ه)
۵- منهاج البراعه ج ۳ ص ۳۸۰: ابن راوندی (متوفای ۵۷۳ ه).
خطبه ۱۱/۸۶ نهج البلاغه معجم المفهرس مولّف، که برخی از اسناد آن به این شرح است:
۱- غرر الحکم ج ۵ ص ۱۲ و ۱۰۳ و ۴۲۲ و ۴۲۳: آمدی (متوفای ۵۸۸ ه)
۲- اصول کافی ج۱ ص۴۵ ح۶: کلینی (متوفای ۳۲۸ ه)
۳- بحارالانوار ج۷۲ ص۲۵۲ ح۲۸ ب۶۶: مجلسی (متوفای ۱۱۱۰ه)
۴- مستدرک الوسائل ج۸ ص۴۵۶ ب۹۱ ح۹: محدّث نوری (متوفای ۱۳۲۰ه).
نامه ۹۲/۳۱ نهج البلاغه معجم المفهرس مولّف (مدارک گذشته).
خطبه ۱۲/۸۷ نهج البلاغه معجم المفهرس مولّف، که برخی از اسناد آن به این شرح است:
۱- ربیع الابرار(باب العز والشرف) ج۴ ص۸۶ ح۳۹۶: زمخشری معتزلی (متوفای ۵۳۸ ه)
۲- شرح نهج البلاغه ج ۲ ص ۱۳۲: ابن ابی الحدید معتزلی (متوفای ۶۵۶ ه)
۳- منهاج البراعه ج ۱ ص ۳۵۹: ابن راوندی (متوفای ۵۷۳ ه)
۴- غرر الحکم ج ۶ ص ۱۸۵ و ۱۹۷ و ۲۷۸ و ۳۰۸: آمدی (متوفای ۵۸۸ ه).
حکمت ۱۰ نهج البلاغه معجم المفهرس مولّف، که برخی از اسناد آن به این شرح است:
۱- من لایحضره الفقیه ج ۴ ص ۲۷۷: شیخ صدوق (متوفای ۳۸۱ ه)
۲- تذکره الخواص ص۱۳۲: ابن جوزی حنفی (متوفای ۶۵۴ ه
۳- کتاب امالی ص۵۹۵ م۲۶ ح۶/۱۲۳۲: شیخ طوسی (متوفای ۴۶۰ ه)
۴- مجموعه ورام ص ۳۷۹ ج ۱: شیخ ورام (متوفای ۶۰۵ ه)
۵- غرر الحکم ج ۳ ص ۴۵۲: آمدی (متوفای ۵۸۸ ه)
۶- بحارالانوار ج۷۱ ص۱۶۷ ح۳۵: مجلسی (متوفای ۱۱۱۰ه).
برگرفته از کتاب امام علی (ع) و مباحث تربیتی نوشته آقای محمد دشتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *