اخلاق و فضائل

مدح علی علیه السلام

وَ ماذا یَقُولُ النَّاسُ فی مَدْحِ مَنْ أتَتْ
مَدائِحُهُ الغَراءُ فی مُحُکَمِ الذِّکْرِ
چه می توان گفت در مدح شخصیتی که مدح و منقبت بلندش در قرآن کریم آمده است.
سکوت معنی دار فصحا و بلغا و علما و حکما و عرفا و اولیاء از ذکر مناقب امام امیر المؤمنین علیه السلام- برادر رسول خدا، همسر فاطمه زهرا، داناترین مردم، کسی که در خداشناسی و عبادت پس از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برترین شخصیت است- گویاتر از مدیحت سرایی و ذکر فضائل و مناقب و مراتب رفیع و مقامات والا و حضور شکوهمند او در صحنه های مختلف و معجزات آشکار و عجائب زندگی اوست.
از این رو اعتراف به عجز در پیشگاه مقدس و با عظمت آن حضرت برای همگان بهتر است. سَروری که رسول خدا صلی الله علیه و آله در خطابی درباره اش فرمود: «اگر انسان ها نویسنده و پریان حسابگر شوند، نمی توانند فضائلت را بنگارند.»
امیر المؤمنین علیه السلام شخصیتی است که خداوند متعال فضائلی غیر قابل شمارش برایش قرار داد. فرزانه ای که پروردگار سبحان در شب معراج با پیامبرش با صدای دلربای
پرتوی از فضائل امیر مؤمنان، علی علیه السلام، ص: ۱۴
حضرت علی علیه السلام تکلم کرد.[۴]
همو که بعضی اصحاب در فراوانی فضائلش گفته اند: «علی سوابق درخشانی دارد که اگر سابقه ای از آن را بین همه آفریدگان توزیع کنند همه به خیر می رسند.»[۵]
آن حضرت، بزرگترین نشانه خدای متعال و علم و قدرت و سائر صفات برجسته اوست و در عالم امکان مانندی جز پسر عمش رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم ندارد. همو که حضرت رسول صلی الله علیه و آله حامی بی نظیر او بود. آن سَرور اسوه جانفشانی و در نصرت حق و اقامه عدل، یگانه و در اعلاء کلمه الله فوق العاده بود. با ضعفا ترّحم و با فقرا مواساتی عظیم داشت. از خدای متعال خوفی فراوان بر دل داشت. و افصح و ابلغ همگان بود و در خوراک و پوشاک و در تمامی احوال و افعال با عظمت بود.
بلند مرتبه است خدای علی مرتبه عظیم، آفریننده چنین انسانی و ودیعت گذارنده این عظمت ها و کمالات در این آفریننده.
بزرگ است خدایی که چنین انسانی در مقابل عظمتش کُرنش می کند و در مقابل جلال و جبروت و سلطنتش خود را کوچک می داند و از کبریایی اش خائف و ترسان است و در مقابل ذات پاکش به عجز و فقر اعتراف دارد. و اوست کسی که گفت:
پرتوی از فضائل امیر مؤمنان، علی علیه السلام، ص: ۱۵
الهی کَفی لی عِزّاً أنْ اکُونَ لَکَ عَبْداً، وَ کَفی لی فَخْراً أنْ تَکونَ لی رَبّاً
خدای من همین عزت مرا بس که بنده تو باشم و برای من افتخار همین بس که تو خدای منی.
اوست ممسوس در ذات حق، و بسیار گریان از خشیت الهی و مجاهد در راه خدا. اوست صراط مستقیم و عروه الوثقی و حبل الله متین، و میزان اعمال، و تقسیم گر بهشت و دوزخ، و دست باز خداوندی و دیده بینای حق و حجت بالغه اش.
حضرت امیر علیه السلام در نامه ای که به معاویه نوشت فرمود:
فَانّا صَنائِعُ رَبِّنا وَ النّاسُ بَعْدُ صَنائِعُ لَنا
ما ساخته و تریبت یافته مستقیم پروردگاریم و مردم تربیت شده ما هستند.
ابن ابی الحدید در ذیل آن می نویسد: «این سخن بزرگ و برترین سخن است و معنایش سرآمد معانی، و ساخته و پرداخته خداوندگاری که خدایش صانع اوست و منزلتش را رفیع و سرآمد مصنوعات نمود.
حضرت می فرماید: احدی از انسان ها بر ما نعمت ندارد، تنها خداست که بر ما نعمت داده است. بین ما و بین او واسطه ای در کار نیست. دیگران به وسیله ما تربیت شده اند و ما واسطه بین خدا و آنان هستیم و این مقام بلندی است. ظاهرش این است که شنیدی، و باطنش آن است که آنان بندگان خدا هستند و مردم بنده آنان.»[۶]
پرتوی از فضائل امیر مؤمنان، علی علیه السلام، ص: ۱۶
و از سوی دیگر صاحب این مفاخر عظیم را می بینیم که از خوف خدا چون مارگزیده به خود می پیچد!
و آن گونه که بعضی از یارانش [ضرار پسر حمزه ضبابی [۷] او را توصیف کرده دارای چشمی گریان، و متفکر بود وقتی با خود خلوت می کرد به محاسبه نفس می پرداخت.
و می گفت: «آه از کمی زاد و توشه و دوری راه و کمی انس، علی را با نعمت های فناپذیر و لذت های زودگذر چه کار؟» و می فرمود: «بدان که امام شما از دنیای خود به دو پاره تن پوش و از خوردنی هایش به دو قرص نان، بسنده کرده است به خدا قسم! از دنیایتان شمش طلایی، و از غنایمش ثروتی نیندوخته ام و حتی این پیراهنی که پوشیده ام را تن پوش دیگری فراهم نکرده ام.»[۸]
چه بگوییم از نفس پیامبر که رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره اش فرموده بود: «تو می شنوی آنچه من می شنوم و می بینی آنچه من می بینم جز آنکه تو نبی نیستی.»[۹]
از این رو آنچه ما درباره امیر المؤمنین و مولی الموحدین می گوییم چون قطره ای است در مقابل دریا و ذره ای است در مقابل خورشید. پس عقول جهانیان و زبان ستایش گران، کوچک تر و نارساتر از آن است که حق این امام همام را ادا کند.
لکن از همان آغاز که خود را شناختم نسبت به یادمان آن
پرتوی از فضائل امیر مؤمنان، علی علیه السلام، ص: ۱۷
حضرت و فرزندان گرامش حرص و ولع داشتم و این امر به مرور ایام و گذشت سال ها فزونی می یافت و شوقم بیشتر می شد و قلبم به مطالعه احادیث و آثار و استماع مناقب و مدایحشان نورانی می گردید.
و گویا شاعر، این اشعار را به زبان حال من سروده است:
حب آل الرسول خالط عظمی وجری فی مفاصلی فاعذرونی
أنا والله مغرم بهواهم عللونی بذکرهم عللونی
لا عذب الله أمّی أنّها شربت حب الوصی وغذتنیه باللبن
کان لی والد یهوی أبا حسن فصرت من ذی وذا أهوی أبا حسن
«محبت خاندان پیامبر با استخوانم در آمیخته و در مفاصلم جریان پیدا کرده پس مرا معذور دارید.
خدا را سوگند که من شیفته آنان هستم.
با یاد آنان مرا از خود، بی خود کنید.
مادرم را عذاب خدا فرا نگیرد که جام عشق علی پیمود و از راه شیر به کامم فرو ریخت.»
و پدری داشتم شیفته ابو الحسن علی، و مرا شیفتگی علی از این پدر و مادر به ارث است.
پرتوی از فضائل امیر مؤمنان، علی علیه السلام، ص: ۱۸
در این کتاب صد و ده ۱۰] حدیث در مناقب حضرت از جوامع حدیثی اهل سنت از مسانید و صحاح سته و غیر آنها بهگزین کردم و آن را «قبس من مناقب امیر المؤمنین» نامیدم.
ناگفته نماندکه احادیث وارده درکتاب های اهل سنت درباره حضرت علی علیه السلام فوق العاده فراوان است. به رعایت اختصار و این که گفته اند گاه مختصر مفید، انسان منصف بصیر را از مراجعه به موسوعه های بزرگ و مجلات متعدد بی نیازمی کند؛ بر این تعداد بسنده کردم واوست یاور ومددکار.
و حمد ویژه خدایی است که ما را بدین موهبت عظمی رهنمون شده و اگر هدایت الهی نبود ما بدین امر هدایت نمی شدیم. و صلی الله علی سید الانبیاء و المرسلین ابی القاسم محمد و آله الطاهرین.
و دوست دارم این مقدمه را به مُشک صلوات بر محمد و آل با نقل این ابیات خاتمه بخشم:
یا ربّ صل علی النبی وآله أزکی الصلاه وخیرها والأطیبا
یا ربّ صل علی النبی وآله ما اهتزت الأثلاث من نفس الصبا
یا ربّ صل علی النبی وآله ما لاح برق فی الأباطح أوخبا
پرتوی از فضائل امیر مؤمنان، علی علیه السلام، ص: ۱۹
یا ربّ صل علی النبی وآله ما قال ذو کرم لضیف مرحبا
یا ربّ صل علی النبی وآله ما أمت الزوار طیبه یثربا
یا ربّ صل علی النبی وآله ما غردت فی الإیک ساجعه الربا
یا ربّ صل علی النبی وآله ما کوکب فی الجو قابل کوکبا
یا ربّ صل علی النبی وآله سفن النجاه الغر أصحاب العبا
یا ربّ صل علی النبی وآله فی الحشر إذ یتساءلون عن النبا[۱۱]
بار الها! بر پیامبر و آلش درود فرست.
پاکیزه ترین و بهترین و شایسته ترین درودها را.
پروردگارا! بر پیامبر و آلش درود فرست.
مادامی که درخت اثلاث از نَفَس باد صبا در اهتزاز است.
خداوندا! بر پیامبر و خاندانش درود فرست.
تا زمانی که آذرخشی در زمین های هموار بدرخشد.
ایزدا! بر پیامبر و آلش درود فرست.
تا آن گاه که انسان کریمی به میهمان خود خوش آمد گوید.
خداوندا! بر رسول خود و خاندانش درود فرست.
تا موقعی که زائری هست که آهنگ یثرب کند.
پرتوی از فضائل امیر مؤمنان، علی علیه السلام، ص: ۲۰
بار پروردگارا! بر پیامبر اعظم و خاندانش درود فرست.
تا لحظه ای که پرنده خوش خوان بر شاخسار درخت بخواند.
بار الها! بر حضرت رسول و عترتش درود فرست.
مادام که در آسمان ستاره ای در مقابل ستاره ای قرار می گیرد.
خداوندا! بر پیامبر و آلش درود فرست.
[همان کشتی های نجات و اصحاب عبا.
و قرار بده آنان را شفیعان ما.
در روز رستاخیز آن گاه که می پرسند از خبرها.
پرتوی از فضائل امیر مؤمنان، علی علیه السلام، ص: ۲۱
۱
علی علیه السلام امیر غدیر
عن زید بن أرقم و جماعه من الصحابه، قال رسول الله صلی الله علیه و آله:
مَنْ کنتُ مَوْلاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلاهُ، اللّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ و عادِ مَنْ عاداهُ.
زید بن أرقم وگروهی از صحابه روایت کرده اند که رسول اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:
هر کس را که من مولای او هستم علی نیز مولای اوست. خدایا یاران او را یاری و دشمنانش را دشمن بدار.[۱۲]
پرتوی از فضائل امیر مؤمنان، علی علیه السلام، ص: ۲۳
۲
برگرفته از کتاب پرتویی از فضایل امیر مومنان علیه السلام در حدیث نوشته حضرت آیت الله شیخ لطف الله صافی گلپایگانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *