اصحاب و شاگردان

اصحاب امام علی – پیشنهاد مالک در رفع تنهایی امام

وقتی که مالک مشاهده نمود مردم به خاطر آن که امام علیه السلام به آنان اموال دنیوی نمی دهد بر خلاف معاویه که سران و اشراف را با اموال بیت المال به خود جذب می کند،(۱) به امام علیه السلام گفت: اگر به آنها مال ببخشی گردن هایشان به سوی تو خم می شود و خیرخواهی و دوستی آنها مخصوص تو خواهد شد.
امام علیه السلام در برابر این خیرخواهی مالک به جوابی بسیار ارزشمند و با زبان دادگستر و حق گو مبادرت نمود و پس از حمد و ثنای الهی فرمود:
اما آنچه ذکر کردی از عمل و سیره عادلانه ما همانا که خداوند عزوجل می فرماید: «مَنْ عَمِلَ صالحاً فلنفسه و مَن اسَاءَ فَعلیها و ما ربُّک بظلّامٍ للعبید؛(۲) هر کس کار پسندیده کند، به نفع خود او است و هر کس بدی کند، به ضرر خود او خواهد بود و پروردگارت نسبت به بندگان، ستمگر نیست» و من از این که مبادا در انجام آنچه گفتی یعنی عدالت خواهی، مقصر باشم، بیشتر می ترسم.
و اما این که گفتی، حق بر آنان سنگین آمده و بدین سبب از ما جدا شده اند، خداوند به خوبی آگاه است که آنان به خاطر ستم و بیداد از ما جدا نشده اند و به عدل و داد پناه نبرده اند، بلکه آنها جست و جو نکردند مگر دنیای فانی را که به هر حال از آنان زایل خواهد شد، و بدون تردید روز قیامت از آنها پرسیده خواهد شد، که آیا این کار را برای دنیا انجام داده اند یا برای خدا عمل کرده اند.
و اما این که درباره بذل اموال و توجه به بعضی افراد خاص گفتی و تذکر دادی، ای مالک، ما را نشاید که به فردی از بیت المال و درآمد عمومی چیزی بیش از حقش بدهیم و خداوند سبحان که سخنش حق است فرموده است: «کم من فئه قلیلهٍ غلبت فئه کثیره باذن اللَّه و اللَّهُ مع الصابرین»(۳) و خداوند محمّد صلی الله علیه و آله را به تنهایی مبعوث فرمود و از آن پس شمار یارانش را زیاد افزود و گروهش را پس از ضعف و زبونی عزیز گردانید، بنابراین اگر خداوند اراده کند که امر و حکومت را به ما رساند، دشواری آن را برای ما آسان و ناهمواریش را هموار می سازد و من از رای و پیشنهاد تو فقط چیزی را می پذیرم که موجب رضایت خداوند باشد و تو ای مالک نزد من امین ترین مردم و خیرخواه ترین و با تدبیر ترین یاران من به خواست خداوند خواهی بود.(۴).
امیرالمومنین علیه السلام با این که حتی بهترین یارش (مالک) بذل و بخشش بیت المال را برای جذب برخی افراد مجاز دانست، اما حضرت آن را جایز نشمرد و با او مقابله کرد و از صرف بیت المال در راه توجه دل ها به سوی خود جداً اعلام بیزاری نمود و اصلاح امور را فقط در دست خدای یکتا دانست.

ر. ک: شرح ابن ابی الحدید، ج ۲، ص ۱۹۷؛ معادن الحکمه، ج ۱، ص ۳۰۵٫
فصّلت ۴۱، آیه ۴۶٫
بخشی از آیه ۲۴۹، سوره بقره. (یعنی: چه بسیار گروه کوچکی که به اذن پروردگار بر گروه زیادی غلبه و پیروزی یابند و خداوند همراه صبر کنندگان است).
شرح ابن ابی الحدید، ج ۲، ص ۱۹۷٫
برگرفته از کتاب اصحاب امام علی علیه السلام نوشته: اصغر ناظم زاده قمی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *