از دیدگاه اهل بیت

تصریح پیامبر به گروههای چهارگانه سوره ها

قائلان به توقیفی بودن ترتیب مصحف عثمانی بر این نظرند که تصریح پیامبر (ص) به سبع طول، مئین، مثانی و مفصّل که گروه های چهارگانه سوره های مصحف هستند، دلیل بر توقیفی بودن ترتیب آنهاست. تصریح آن حضرت در این روایات آمده است:
واثله بن أسقع «۱» (۷۰ ق ه- ۳۵ ق) از پیامبر اسلام (ص) نقل کرده است که فرمود:
أعطیت مکان التوراه السبع و أعطیت مکان الزبور المئین و اعطیت مکان الانجیل المثانی و فضلت بالمفصل. «۲»
به جای تورات، سبع طول (هفت سوره بلند) و به جای زبور، مئین (سوره های صد آیه ای)، و به جای انجیل مثانی (سوره های متوسط) به من داده شد و با مفصّل (سوره های کوتاه) به من برتری داده شد.
و در روایت دیگری مثانی بر مئین مقدم شده و این گونه آمده است:
أعطانی ربی مکان التوراه السبع الطول، و مکان الانجیل المثانی، و مکان الزبور المئین، و فضلنی بالمفصل. «۳»
فرستاده ی خدا (ص) فرمود: پروردگارم به جای تورات سبع طول و به جای انجیل مثانی و به جای زبور مئین به من داد، و پروردگارم با مفصّل مرا برتری
__________________________________________________
(۱) واثله بن اسقع لیثی، صحابی پیامبر (ص) بود و در شام اقامت داشت (احمد بن علی بن حجر؛ تقریب التهذیب، پیشین، و ابو القاسم خوئی؛ معجم رجال الحدیث، پیشین، ذیل همان نام).
(۲) محمد بن جریر طبری؛ جامع البیان فی تفسیر القرآن، پیشین، ج ۱، ص ۷۰ و محمد بن عبد الله زرکشی؛ پیشین، ج ۱، ص ۳۲۶ و عبد الرحمن سیوطی؛ الاتقان فی علوم القرآن، پیشین، ج ۱، ص ۱۳۷
(۳) محمد بن جریر طبری؛ پیشین
پژوهشی در مصحف امام علی، ص: ۱۷۷
بخشید.
و ابو قلابه «۱» (ت ۱۰۴ ق) از رسول خدا (ص) آورده است که فرمود:
سبع طول به جای تورات و مثانی به جای زبور و مئین به جای انجیل به من داده شد، و با مفصّل مرا برتری دادند. «۲»
و سعد اسکاف «۳» (ت ح ۱۵۰ ق) از امام باقر (ع) آورده است که فرستاده ی خدا (ص) فرمود:
اعطیت السور الطوال مکان التواره و اعطیت المئین مکان الانجیل و اعطیت المثانی مکان الزبور و فضلت بالمفصل ثمان و ستون سوره. «۴»
سوره های طولانی به جای تورات و مئین به جای انجیل و مثانی به جای زبور به من داده شد و با مفصّل مرا برتری دادند. [آنها] شصت و هشت سوره است.
و در روایت دیگر شمار این سوره ها شصت و هفت سوره یاد شده است. «۵»
هرگز این روایات، توقیفی بودن ترتیب سوره های مصحف عثمانی را اثبات نمی کند؛ زیرا:
اولا، متون این روایات پریشان است؛ حتی از یک راوی، یعنی واثله دو
__________________________________________________
(۱) عبد اللّه بن زید جرمی ابو قلابه بصری، موثق و فاضل است؛ ولی روایات مرسل او فراوان است (احمد بن علی بن حجر؛ تقریب التقریب، پیشین).
(۲) محمد بن جریر طبری؛ جامع البیان، پیشین، ج ۱، ص ۷۰
(۳) سعد بن طریق اسکاف حنظلی کوفی، ناووسی و از اصحاب امام سجاد و امام باقر و امام صادق (ع) بود (ابو القاسم خوئی؛ معجم رجال الحدیث، پیشین و احمد بن علی بن حجر؛ پیشین، ذیل همان نام).
(۴) محمد بن یعقوب کلینی؛ الکافی، پیشین، ج ۲، ص ۶۰۱ و محمد باقر مجلسی؛ پیشین، ج ۸۹، ص ۲۷
(۵) محمد بن مسعود عیاشی؛ پیشین، ج ۱، ص ۲۵
پژوهشی در مصحف امام علی، ص: ۱۷۸
متن ناهمگون روایت شده است: در یک روایت مئین را پس از سبع طول و در روایت دیگر مثانی را پس از آن آورده است. این روایات پریشان چگونه مدعای قائلان به توقیفی بودن ترتیب سور مصحف عثمانی را که مدعی اند، ترتیب سبع طول، مئین، مثانی و مفصّل در این مصحف با توقیف پیامبر (ص) بوده است، اثبات می کند؟
ثانیا، گروه های مذکور در این روایات مجمل اند؛ از این رو آنها هم بر مصحف عثمانی انطباق پذیر است و هم بر مصاحف أبیّ و ابن مسعود.
جالب آن که این گروه ها بر مصحف ابن مسعود که سوره های هر گروه دقیقا معین شده است، انطباق پذیرتر است تا بر مصحف عثمانی که در تعیین سوره های هر گروه اختلاف نظر وجود دارد «۱»؛ بنابراین اگر این روایات بر توقیفی بودن ترتیب سور مصحف عثمانی دلالت داشته باشد، بر توقیفی بودن ترتیب سور مصحف ابی و به نحو اولی بر توقیفی بودن ترتیب سور مصحف ابن مسعود دلالت دارد، و این ناقض غرض قائلان به توقیف ترتیب مصحف عثمانی است.
برگرفته از کتاب پژوهشی در مصحف امام علی نوشته آقای جعفر نکو نام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *