سیره عملی و رفتاری

امام علی و روش برخورد با دشمن شکست خورده

تمام فاتحان و سرداران پیروز، پس از شکست دشمن، به ارزش های اخلاقی توجّهی نداشتند، هرچه خواستند کردند، زدند و کشتند و غارت کردند و قتل عام نمودند.
در میان امّت اسلامی نیز قتل عام های معاویه، زیاد بن ابیه، حجّاج بن یوسف ثقفی، و غارت و قتل عام یزید در مدینه معروف است که تا سه روز فرمانده یزید (مسلم بن عُقبه) جان و مال و ناموس مردم مدینه را بر سربازان خود حلال کرده بود.
امّا علی علیه السلام در برخورد با دشمن، اصولگرا، خدا گرا و پای بند به سنّت اسلامی بود،
با عفو عمومی، مردم بصره را امان داد، فراریان را تعقیب نکرد و عفو نمود، جان و مال مردم بصره را حفظ کرد و به هیچ کس اجازه تعرُّض نداد.
در آن روزگاران، بسیاری برای گرفتن غنائم جنگی به کمک می آمدند، که اینگونه از شیوه های رفتاری حضرت امیرالمومنین علی علیه السلام را نمی توانستند تحمّل کنند و بی صبرانه اجازه غارت اموال و کنیزی گرفتن زنان را می خواستند.
پس از پایان جنگ جَمَل و به هنگام تقسیم غنائم جنگی، عباد بن قیس با همان پیش داوری های موجود در جنگ های جاهلی بپاخاست و فریاد زد:
وَ اللَّهِ ما قَسَمْتَ بِالسَّوِیَّهِ
«ای امیرالمومنین علیه السلام تو به عدالت تقسیم نکردی.»
امام علی علیه السلام فرمود: چرا؟
گفت: مردم بصره برتو شوریدند، و جنگ کردند، هم اکنون شکست خوردند، باید اجازه دهی که اموالشان را بگیریم، و زنانشان را اسیر کنیم، تا همه با دست پر به قبائل خود باز گردیم.
حضرت امیرالمومنین علی علیه السلام فرمود:
یا اخا بَکْرٍ انْتَ اِمْرِوٌ ضَعیفُ الرَّایِ
(ای برادر بکر ی، تو مردی هستی که در اندیشه و درک مسائل ناتوانی)
من هرگز کودکان را به گناه بزرگان عقوبت نخواهم کرد.
آنچه را که مردم بصره به میدان جنگ آوردند، من بین شما تقسیم کردم، امّا آنچه در خانه ها گذاشتند مال خودشان یا فرزندانشان می باشد، هرکس گناهی مرتکب شود کیفر می بیند، امّا بی گناه چه جرمی دارد؟
من چنان کردم که رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم پس از فتح مکّه انجام داد،
من قدم برجای قدم پیامبر گذاردم، اگر سخن مرا قبول ندارید جواب دهید،
یکی از زنانی که در این جنگ اسیر شد، عایشه است، کدامیک می توانید عایشه را به عنوان سهم خود بردارید؟
ایُّکُمْ یَاْخُذُ اُمَّ الْمُوْمِنینَ فی سَهْمِهِ؟
در اینجا مردم از هر طرف برخاستند و گفتند:
یا امیرالمومنین علیه السلام ما جاهل و نادانیم، و تو به احکام خداوند آگاهی داری، آنگونه که می خواهی عمل کن.(۱).

ناسخ التواریخ امیرالمومنین علیه السلام ج۱ ص۱۹۱، و تاریخ طبری ج۳ ص۵۲۴، و وسائل الشّیعه ج۱۱ ص۲۵، و شرح ابن ابی الحدید ج۱ ص۲۵۰٫
برگرفته از کتاب امام علی (ع) و مسایل سیاسی نوشته آقای محمد دشتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *