اخلاق و فضائل, نقش تربیتی و ارشادی

ایثار علی علیه السلام

ایثار علی علیه السلام
وابستگی انسان به متاع دنیا از خطرهای بزرگ حرکت تکاملی وی می‏باشد. جاذبه مال و منال و مقام، و آنچه متاع دنیا به حساب می‏آید انسان را از مسیر خود باز می‏دارد. وابستگی به دنیا پر خطرترین دام سر راه انسان است. بسیاری این خطر را احساس می‏کنند. لیکن مهم چاره‏سازی این مشکل است که چگونه باید از دام این خطر رهید.
نهاد دین که رهنمود انسان در ابعاد گوناگون است، در این عرصه هم ضمن شناخت و آگاهی دادن به واقعیت‏ها، راه حل ارائه می‏دهد. دین وابستگی انسان به مال و متاع دنیا را به عنوان یک واقعیت و بر اساس گرایش طبیعی انسان معرفی می‏نماید. و برای رهانیدن انسان از این علاقه‏مندی تلاش می‏نماید. و راه رهیدن این وابستگی بریدن از دنیا و انفاق عنوان می‏نماید و به لحاظ شدت این وابستگی رهیدن از این خطر را آن چنان با اهمیت می‏داند که جهاد با مال را در کنار جهاد با جان عنوان می‏نماید: جاهدوا باموالکم و انفسکم
/پاورقی ۱- توبه، ۴۱٫ /
هدیه کردن مال در راه خدا همانند هدیه کردن جان در راه خداست.
قرآن افزون بر رهنمود، الگوهایی نیز برای تاثیر گذاری بیشتر ارائه می‏دهد. و زندگی برگزیدگان را در جلو دیدگان انسان‏ها ترسیم می‏نماید. آنان که از انفاق در راه خدا از هیچ تلاشی فروگذار نکردند. آنان که از بهترین امکانات خود در سخت‏ترین شرایط در راه خدا گذشتند و در رفتار آنها نه تنها انفاق بلکه فراتر از انفاق ایثار جلوه‏گر است. با بررسی چند نمونه از رفتار امام همام از خرمن فضایلش خوشه بر می‏چینیم.

الف: فرزندان علی و فاطمه (حسن و حسین) بیمار شدند. به آنها پیشنهاد شد برای بهبودی فرزندانشان نذر کنند. علی علیه السلام و فاطمه علیها السلام و فضه در درگاه خدا نذر کردند هنگامی که بر فرزندانشان آفیت ‏حاصل شد، سه روز روزه بگیرند. خدای سبحان نعمت ‏سلامتی را نصیب آنان کرد. اینک آنان باید به نذر خود وفا کنند، لیکن چیزی در خانه علی یافت نمی‏شود. علی سه پیمانه جو برای فراهم آوردن نان قرض می‏کند. سه روز روزه شروع می‏شود. یک پیمانه آن روز اول آرد و فاطمه علیها السلام چند گرده نان برای افطار روز اول تهیه می‏کند. هنگام افطار که فرا می‏رسد مسکینی در خانه را می‏کوبد همه نان‏ها را به وی داده با آب خالص افطار می‏کنند! روز دوم نیز همانند روز اول بخشی دیگر آرد را برای تهیه افطاری نان تهیه می‏کنند، و هنگام افطار که فرا می‏رسد یتیمی در خانه را می‏زند. همانند روز اول همه نان‏ها را به یتیم داده با آب خالص افطار می‏نمایند. و برای روز سوم آماده می‏شوند روزه بگیرند. در هنگام افطار روز سوم که همانند روزهای پیش چند گرده نان تهیه می‏شود، ناگهان اسیری‏در خانه علی می‏آید. و همانند شب‏های پیش گرده نان‏ها نصیب وی می‏شود. افطار هر سه روز روزه با آب خالص سپری می‏شود! رخسار اهل بیت از گرسنگی رنجور شده است. رسول الله صلی الله علیه و آله وارد خانه علی و فاطمه شده، رخسار رنجور آنان را مشاهده می‏کند سبب می‏پرسد فاطمه برای پدر توضیح می‏دهد. آنگاه ایثار علی و فاطمه تجلی می‏نماید و غذای بهشتی نصیب خانواده عترت می‏گردد. خدای سبحان ستایش از ایثار آنها بخشی از آیات سوره انسان را نازل می‏نماید:
/پاورقی ۲- نور الثقلین، ج ۵، ص ۴۷۰٫ /
یوفون بالنذر و یخافون یوما کان شره مستطیرا و یطعمون الطعام علی حبه مسکینا و یتیما و اسیرا.
/پاورقی ۳- انسان، ۸٫ /
(به نذر خود وفا می‏کنند و از شر و عذاب فراگیر روز قیامت در هراسند. طعام را با این که خود نیاز دارند و محبوب آنهاست در راه خدا به مسکین و یتیم و اسیر اطعام می‏نمایند).

ب: انفاق مال در راه خدا در صورتی تاثیر گذار است و باعث تزکیه نفس می‏شود و انسان را از وابستگی نجات می‏دهد که اولا انسان در انفاق خویش اخلاص داشته باشد ریا نکند، برای بدست آوردن خوشنودی خدا انفاق کند. دیگر این که از بهترین و پاک‏ترین اموال شخصی خود انفاق کند. انفاق چیزهایی که به کار انسان نمی‏خورد یا افزون بر نیازهای انسان است که در تمام این موارد محبوب انسان هم نخواهد بود، سازندگی و تاثیر مطلوب را نخواهد داشت: و انفقوا من طیبات ما کسبتم
/پاورقی ۴- بقره، ۲۶۷٫ /
(از پاکترین و پاکیزه‏ترین اموال خود انفاق کنید)
علی علیه السلام دو رکعت از نماز ظهرش را بجا آورده است. نیازمندی به وی خطاب نموده از او طلب کمک می‏کند. علی انگشتر قیمتی که هزار دینارارزش داشت و انگشتر مخصوص پادشاه حبشه بوده و از جانب نجاشی به رسول الله صلی الله علیه و آله هدیه شده بود و رسول الله صلی الله علیه و آله هم آن را به علی هدیه نموده بود، از انگشت‏ خویش بیرون آورده و در حال نماز به نیازمند می‏دهد.
/پاورقی ۵- نور الثقلین، ج ۱، ص ۶۴۳٫ /
قرآن از این انفاق ستایش می‏کند: انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاه و یؤتون الزکاه و هم راکعون.
/پاورقی ۶- مائده، ۵۵٫ /
(رهبر شما مردم، خدا و پیامبرش و آن کسانی‏اند که به خدا ایمان دارند و نماز را به پا می‏دارند و در هنگامی که در رکوع هستند زکات می‏پردازند).

ج: شخص گرسنه‏ای به رسول الله صلی الله علیه و آله مراجعه نموده طعام می‏طلبد. حضرت کسی را برای تهیه طعام به حجره‏های همسران خویش می‏فرستد. آنها می‏گویند چیزی جز آب در حجره‏ها پیدا نمی‏شود. رسول الله صلی الله علیه و آله خطاب به حاضرین می‏فرماید چه کسی حاضر است این شخص را امشب مهمان کند. علی علیه السلام داوطلب می‏شود همراه مهمان به منزل مراجعه می‏کند. از دختر رسول الله صلی الله علیه و آله می‏پرسد چه چیز یافت می‏شود. فاطمه علیها السلام جواب می‏دهند تنها غذای بچه‏ها وجود دارد. علی می‏فرماید مهمان را بر کودکان خویش بر می‏گزینیم. کودکان با شکم گرسنه سر بر بالین می‏نهند اما مهمان رسول الله صلی الله علیه و آله را پذیرایی می‏نمایند. خدای سبحان از این ایثار علی و فاطمه ستایش می‏کند:
/پاورقی ۷- بحار، ج ۴۱، ص ۳۴٫ /
و یؤثرون علی انفسهم و لو کان بهم خصاصه.
/پاورقی ۸- حشر، ۹٫ /
(با این که خود شدیدا نیازمند هستند دیگران را بر خود برمی‏گزینند) این است ایثار علی علیه السلام در راه خدا.
البته در این گونه موارد اسراری وجود دارد که چه بسا برای همگان آشکار نباشد، که چگونه امام همام فرزندان تحت تکفل خویش را گرسنه می‏خواباند و از قوت آنان مهمان پذیرایی می‏نماید؟! آیا پیروان حضرت در این حد مکلف هستند؟ شاید کسی از فقها به چنین تکلیفی فتوا ندهند. لیکن امام همام که محرم اسرار است، این چنین عمل می‏کند. در هر صورت ایثار علی کاملا بر پیروانش آشکار و شایسته الگوگیری است. علی از دست رنج و کار و تلاش خویش فراوان انفاق نمود. علی در مزرعه بیل می‏زد و نخلستان آباد می‏کرد و از کد یمین و عرق جبین خویش هزاران بنده آزاد کرد: ان امیر المؤمنین علیه السلام اعتق الف مملوک من کده یده
/پاورقی ۹- فروع کافی، ج ۵، ص ۷۴٫ /
علی علیه السلام در تلاش سازندگی برای همگان الگو بود. قنات‏های فراوان جاری نمود و نخلستان‏های بسیاری در اطراف مدینه آباد و سر سبز نمود در عین حال که خود از زندگی در سطح بسیار پایین بر خوردار بود. چنین سازندگی و تلاش را انجام می‏داد و به آن افتخار می‏نمود.
علی علیه السلام به گونه‏ای صحرا را آباد کرد و آب‏ها جاری می‏نمود که هیچ گونه وابستگی به مال و مزرعه و قنات خویش پیدا نمی‏کرد. وی قنات حفر کرد وقتی آب همانند گردن شتر به سوی آسمان فوران شد، فورا آن را وقف حجاج بیت الله الحرام و رهگذران نمود. امام صادق علیه السلام می‏فرماید: رسول الله صلی الله علیه و آله زمینی را تقسیم نمود بخشی از این سهم علی شد. در میان آن چشمه حفر نمود آب همانند گردن شتر جاری شد. فرمود بشارت بدهید به ورثه که این صدقه خالص در راه حجاج بیت الله الحرام و رهگذران: و بشر الوارث هی صدقه بته بتلاء فی جیج ‏بیت الله و عابر سبیل الله.
/پاورقی ۱۰- بحار، ج ۴۱، ص ۴۰٫ /
انفاق و ایثار امامان از بهترین اموال خویش و در سخت‏ترین شرایط نیازمندی صورت می‏گرفت. این چنین است آنان الگوی زندگی و تلاش در سازندگی برای همگان هستند. آنان با این ارزش‏ها دلها را شیفته خود و چشم‏ها را خیره هنرهای خویش نموده‏اند و وحی الهی و سروش آسمانی از سیره، انفاق و ایثار آنان، این چنین ستایش می‏نماید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *