نهج البلاغه

خطبه ۱۸۹ نهج البلاغه – در سفارش به تقوا و وصف اسلام و پیامبر صلى الله علیه وآله

و من خطبۀ له ع
یَعْلَمُ عَجِیجَ الْوُحُوشِ فِی الْفَلَواتِ ، وَ مَعاصِ یَ الْعِبادِ فِی الْخَلَواتِ ، وَاخْتِلافَ النِّینانِ فِی الْبِحارِ الْغامِراتِ ، وَ تَلاطُمَ الْماءِ بِالرِّیاحِ
الْعاصِفاتِ ، وَ اءَشْهَدُ اءَنَّ مُحَمَّدا نَجِیبُ اللَّهِ ، وَ سَفِیرُ وَحْیِهِ ، وَ رَسُولُ رَحْمَتِهِ . اءَمَّا بَعْدُ ، فَاءُوصِیکُمْ بِتَقْوی اللَّهِ الَّذِی ابْتَدَاءَ خَلْقَکُمْ ، وَ
إِلَیْهِ یَکُونُ مَعادُکُمْ ، وَ بِهِ نَجاحُ طَلِبَتِکُمْ ، وَ إِلَیْهِ مُنْتَهَی رَغْبَتِکُمْ وَ نَحْوَهُ قَصْ دُ سَبِیلِکُمْ ، وَ إِلَیْهِ مَرامِی مَفْزَعِکُمْ فَإِنَّ تَقْوَی اللَّهِ دَواءُ داءِ
قُلُوبِکُمْ ، وَ بَ َ ص رُ عَمَی اءَفْئِدَتِکُمْ ، وَ شِفاءُ مَرَضِ اءَجْسادِکُمْ ، وَ صَ لاحُ فَسادِ صُ دُورِکُمْ ، وَ طُهُورُ دَنَسِ اءَنْفُسِکُمْ ، وَ جِلاءُ غِشاءِ
اءَبْصارِکُمْ ، وَ اءَمْنُ فَزَعِ جَاءشِکُمْ ، وَ ضِ یاءُ سَوادِ ظُلْمَتِکُمْ . فَاجْعَلُوا طاعَۀَ اللَّهِ شِعارا دُونَ دِثارِکُمْ ، وَ دَخِیلًا دُونَ شِعارِکُمْ ، وَ لَطِیفا
بَیْنَ اءَضْ لاعِکُمْ ، وَ اءَمِیرا فَوْقَ اءُمُورِکُمْ ، وَ مَنْهَلاً لِحِینِ وُرُودِکُمْ ، وَ شَ فِیعا لِدَرْکِ طَلِبَتِکُمْ ، وَ جُنَّۀً لِیَوْمِ فَزَعِکُمْ وَ مَصابِیحَ لِبُطُونِ
قُبُورِکُمْ ، وَ سَ کَنا لِطُولِ وَحْشَ تِکُمْ ، وَ نَفَسا لِکَرْبِ مَواطِنِکُمْ ، فَإِنَّ طاعَۀَ اللَّهِ حِرْزٌ مِنْ مَتالِفَ مُکْتَنِفَۀٍ ، وَ مَخاوِفَ مُتَوَقَّعَۀٍ ، وَ اءُوارِ نِیرانٍ
مُوقَدَهٍ . فَمَنْ اءَخَ ذَ بِالتَّقْوی عَزَبَتْ عَنْهُ الشَّدائِدُ بَعْدَ دُنُوِّها ، وَاحْلَوْلَتْ لَهُ الْاءُمُورُ بَعْدَ مَرارَتِها ، وَانْفَرَجَتْ عَنْهُ الْاءَمْواجُ بَعْدَ تَراکُمِها ، وَ
اءَسْهَلَتْ لَهُ الصِّعابُ بَعْدَ إِنْصابِها ، وَ هَطَلَتْ عَلَیْهِ الْکَرامَۀُ بَعْدَ قُحُوطِها ، وَ تَحَدَّبَتْ عَلَیْهِ الرَّحْمَۀُ بَعْدَ نُفُورِها ، وَ تَفَجَّرَتْ عَلَیْهِ النِّعَمُ بَعْدَ
نُضُوبِها ، وَ وَبَلَتْ عَلَیْهِ الْبَرَکَ ۀُ بَعْدَ إِرْذاذِها . فَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِی نَفَعَکُ مْ بِمَوْعِظَتِهِ ، وَ وَعَظَکُ مْ بِرِسالَتِهِ ، وَامْتَنَّ عَلَیْکُمْ بِنِعْمَتِهِ ، فَعَبِّدُوا
اءَنْفُسَکُمْ لِعِبادَتِهِ ، وَاخْرُجُوا إِلَیْهِ مِنْ حَقِّ طاعَتِهِ . ثُمَّ إِنَّ هذَا الْإِسْلامَ دِینُ اللَّهِ الَّذِی اصْطَفاهُ لِنَفْسِهِ ، وَاصْطَنَعَهُ عَلَی عَیْنِهِ ، وَ اءَصْفاهُ خِیَرَهَ
صفحه ۲۰۵ از ۲۶۳
خَلْقِهِ ، وَ اءَقامَ دَعائِمَهُ عَلی مَحَبَّتِهِ ، اءَذَلَّ الْاءَدْیانَ بِعِزَّهِ وَ وَضَعَ الْمِلَلَ بِرَفْعِهِ ، وَ اءَهانَ اءَعْداءَهُ بِکَرامَتِهِ ، وَ خَذَلَ مُحادِّیهِ بِنَصْ رِهِ ، وَ هَدَمَ
اءَرْکانَ الضَّلالَۀِ بِرُکْنِهِ ، وَسَقَی مَنْ عَطِشَ مِنْ حِیاضِهِ ، وَ اءَتْاءَقَ الْحِیاضَ بِمَواتِحِهِ . ثُمَّ جَعَلَهُ لا انْفِصامَ لِعُرْوَتِهِ ، وَ لا فَکَّ لِحَلْقَتِهِ ، وَ لا
انْهِدامَ لِاءَساسِهِ ، وَ لا زَوالَ لِدَعائِمِهِ ، وَ لاانْقِلاعَ لِشَجَرَتِهِ ، وَ لاانْقِطاعَ لِمُدَّتِهِ ، وَ لا عَفاءَ لِشَرائِعِهِ ، وَ لا جَذَّ لِفُرُوعِهِ ، وَ لا ضَنْکَ لِطُرُقِهِ ،
وَ لا وُعُوثَۀَ لِسُهُولَتِهِ ، وَ لا سَوادَ لِوَضَ حِهِ ، وَ لا عِوَجَ لاِنْتِصابِهِ ، وَ لا عَصَلَ فِی عُودِهِ ، وَ لا وَعَثَ لِفَجِّهِ ، وَ لاانْطِفاءَ لِمَصابِیحِهِ ، وَ لا
مَرارَهَ لِحَلاوَتِهِ . فَهُوَ دَعائِمُ اءَساخَ فِی الْحَقِّ اءَسْناخَها ، وَ ثَبَّتَ لَها اءَسَاسَ ها ، وَ یَنابِیعُ غَزُرَتْ عُیُونُها ، وَ مَصابِیحُ شَبَّتْ نِیرانُها ، وَ مَنارٌ
اقْتَدی بِها سُفّارُها ، وَ اءَعْلامٌ قُصِ دَ بِها فِجاجُها ، وَ مَناهِلُ رَوِیَ بِها وُرَّادُها . جَعَلَ اللَّهُ فِیهِ مُنْتَهی رِضْوانِهِ ، وَ ذِرْوَهَ دَعائِمِهِ ، وَ سَنامَ
طاعَتِهِ ، فَهُوَ عِنْدَاللَّهِ وَثِیقُ الْاءَرْکانِ ، رَفِیعُ الْبُنْیانِ ، مُنِیرُ الْبُرْهانِ ، مُضِ ی ءُ النِّیرانِ ، عَزِیزُ السُّلْطانِ ، مُشْرِفُ الْمَنارِ ، مُعْوِذُ الْمَثارِ ، فَشَرِّفُوهُ
، وَاتَّبِعُوهُ ، وَ اءَدُّوا إِلَیْهِ حَقَّهُ ، وَ ضَ عُوهُ مَواضِ عَهُ . ثُمَّ إِنَّ اللَّهَ سُبْحانَهُ بَعَثَ مُحَمَّدا ص بِالْحَقِّ حِینَ دَنا مِنَ الدُّنْیا الاِنْقِطاعُ ، وَ اءَقْبَلَ مِنَ
الْآخِرَهِ الاِطِّلاعُ ، وَ اءَظْلَمَتْ بَهْجَتُها بَعْدَ إِشْراقٍ ، وَ قامَتْ بِاءَهْلِها عَلی ساقٍ ، وَ خَشُنَ مِنْها مِهادٌ ، وَ اءَزِفَ مِنْها قِیادٌ ، فِی انْقِطاعٍ مِنْ
مُدَّتِها ، وَاقْتِرابٍ مِنْ اءَشْراطِها ، وَ تَ َ ص رُّمٍ مِنْ اءَهْلِها ، وَانْفِصامٍ مِنْ حَلْقَتِها ، وَانْتِشارٍ مِنْ سَبَبِها ، وَ عَفاءٍ مِنْ اءَعْلامِها ، وَ تَکَشُّفٍ مِنْ
عَوْراتِها ، وَ قِ َ ص رٍ مِنْ طُولِها ، جَعَلَهُ اللَّهُ سُبْحانَهُ بَلَاغا لِرِسالَتِهِ ، وَ کَرامَۀً لاءُمَّتِهِ ، وَ رَبِیعا لِاءَهْلِ زَمانِهِ وَ رِفْعَۀً لِاءَعْوانِهِ ، وَ شَرَفا لِاءَنْصارِهِ .
ثُمَّ اءَنْزَلَ عَلَیْهِ الْکِتابَ نُورا لا تُطْفاءُ مَصابِیحُهُ ، وَ سِراجا لا یَخْبُو تَوَقُّدُهُ ، وَ بَحْرا لا یُدْرَکُ قَعْرُهُ ، وَ مِنْهاجا لا یُضِلُّ نَهْجُهُ ، وَ شُعاعا لا
یُظْلِمُ ضَوْؤُهُ ، وَ فُرْقانا لا یُخْمَدُ بُرْهانُهُ وَ بُنْیانا لا تُهْدَمُ اءَرْکانُهُ وَ شِفاءً لا تُخْشَی اءَسْقامُهُ ، وَ عِزّا لا تُهْزَمُ اءَنْصارُهُ وَ حَقّا لا تُخْذَلُ اءَعْوانُهُ
، فَهُوَ مَعْدِنُ الْإِیمانِ وَ بُحْبُوحَتُهُ ، وَ یَنابِیعُ الْعِلْمِ وَ بُحُورُهُ ، وَ رِیاضُ الْعَدْلِ وَ غُدْرانُهُ ، وَ اءَثا فِیُّ الْإِسْلامِ وَ بُنْیانُهُ ، وَ اءَوْدِیَۀُ الْحَقِّ وَ
غِیطانُهُ ، وَ بَحْرٌ لا یَنْزِفُهُ الْمُسْتَنْزِفُونَ ، وَ عُیُونٌ لا یُنْضِ بُها الْماتِحُونَ ، وَ مَناهِلُ لا یُغِیضُها الْوارِدُونَ ، وَ مَنازِلُ لا یَضِلُّ نَهْجَها الْمُسافِرُونَ ،
وَ اءَعْلامٌ لا یَعْمَی عَنْهَا السَّائِرُونَ ، وَ آکامٌ لا یَجُوزُ عَنْها الْقاصِ دُونَ . جَعَلَهُ اللَّهُ رِیّا لِعَطَشِ الْعُلَماءِ ، وَ رَبِیعا لِقُلُوبِ الْفُقَهاءِ ، وَ مَحاجَّ
لِطُرُقِ الصُّلَحاءِ ، وَ دَواءً لَیْسَ بَعْدَهُ داءٌ ، وَ نُورا لَیْسَ مَعَهُ ظُلْمَۀٌ ، وَ حَبْلًا وَثِیقا عُرْوَتُهُ ، وَ مَعْقِلًا مَنِیعا ذِرْوَتُهُ ، وَ عِزّا لِمَنْ تَوَلا هُ ، وَ سِلْما
لِمَنْ دَخَلَهُ ، وَ هُدیً لِمَنِ ائْتَمَّ بِهِ ، وَ عُذْرا لِمَنِ انْتَحَلَهُ ، وَ بُرْهانا لِمَنْ تَکَلَّمَ بِهِ ، وَ شاهِدا لِمَنْ خاصَمَ بِهِ ، وَ فَلْجا لِمَنْ حاجَّ بِهِ ، وَ حامِلًا
لِمَنْ حَمَلَهُ ، وَ مَطِیَّۀً لِمَنْ اءَعْمَلَهُ ، وَ آیَۀً لِمَنْ تَوَسَّمَ ، وَ جُنَّۀً لِمَنِ اسْتَلْاءَمَ ، وَ عِلْما لِمَنْ وَعَی ، وَ حَدِیثا لِمَنْ رَوَی ، وَ حُکْما لِمَنْ قَضَی .
ترجمه : خطبه ای از آن حضرت علیه السلام
بانگ و فریاد وحوش را در بیابانها و نافرمانی بندگان را در خلوتها و آمد و شد ماهیان را در دریاهای ژرف و تلاطم آب را در
وزش توفانها می داند . و شهادت می دهم که محمد (صلی الله علیه و آله ) برگزیده و سفیر وحی و پیامبر رحمت اوست . اما بعد .
شما را به ترس از خداوندی ، که آفرینشتان را آغاز کرد ، سفارش می کنم . خداوندی که بازگشت شما به اوست . برآمدن
نیازهایتان با اوست . اوست منتهای خواستها و آرزوهای شما و به سوی اوست ، راه راست شما و او پناهگاه شماست به هنگام بیم و
هراس . ترس از خدا ، داروی دلهای شما و روشنایی باطن شما و درمان بیماری اجساد شما و به صلاح آورنده فساد سینه های شما
و زداینده آلودگی نفوس شماست . اوست روشنایی چشمان نابینایتان و ایمنی دلهایتان از هر بیم و هراس و روشنی بخش سیاهی
تاریکی شما . اطاعت از خدای تعالی را به مثابه جامه زیرین خود سازید نه جامه رویین ، بلکه ، درون جان خود جای دهید . نه تنها
جامه زیرین که درون قلب خود برید . اطاعت از خدا باید که فرمانروای شما باشد ، در کارهایی که می کنید و آبشخور شما باشد
که به هنگام تشنگی به آنجا می روید و میانجی شما باشد برای دست یافتن به خواسته هایتان و سپر روز وحشت شما و چراغهای
درون گور شما . و آرامش بخش شما در طول وحشتتان و فراخ سازنده گورتان ، جایگاه اندوهبارتان . اطاعت از خدا ، بنده را از
آنچه او را تلف می کند و به هلاکت می رساند ، نگه می دارد و از مخافتگاهها که بر سر راه اوست ، می رهاند و از تابش آتش
دوزخ در امان می دارد . هر که دست در دامن تقوا زند ، سختیهایی که به او نزدیک شده اند دور گردند و ناکامیها و مرارتها به
صفحه ۲۰۶ از ۲۶۳
کامیابیها و شیرینیها بدل گردد و امواج محن که گرداگردش را گرفته اند ، فروکش کنند و دشواریها به آسانیها گرایند و باران
کرامت پروردگار که منقطع شده بود از نو باریدن گیرد و رحمت حق که از او رمیده بود بدو روی آورد و چشمه های نعمت که
خشکیده بود روان گردد و باران اندک برکت قطره های درشت شود و ببارد . پس بترسید از خداوندی که شما را به مواعظ خود
بهره مند گردانید و به وسیله پیامبرانش اندرز داد . و نعمت و احسان خویش بر شما ارزانی داشت . برای پرستش او خود را خوار
دارید و حق طاعت او بگزارید . و این اسلام دین خداست ، که آن را برای خود برگزید و به نظر عنایت خویش در آن نگریست و
پرورش داد . بهترین آفریدگان خود را برای تبلیغ آن اختیار کرد . و ستونهای آن را بر بنیاد دوستی خود برپای داشت و به عزت و
غلبه او ، دینهای دیگر را خوار ساخت و با برافراشتن آن ملتهای دیگر را فرو داشت . با گرامی داشت آن دشمنانش را پست نمود و
با یاری کردن آن ، معارضانش را فرو گذاشت . پایه هایش را محکم ساخت تا ارکان گمراهی فرو ریزد . تشنه کامان را از
آبگیرهای آن سیراب نمود و آبگیرها را برای بردارندگان آب پر ساخت . سپس ، آن را به گونه ای استواری بخشید که دستگیره
اش را گسستن نباشد و حلقه هایش را گشودن نبود و شالوده اش منهدم نگردد و ستونهایش فرو نیفتند و درختش از ریشه برنیاید و
زمانش به پایان نرسد و قوانینش کهنه و محو و شاخه هایش بریده نگردد . و راههایش تنگ و گذار دشتهای هموارش دشوار نشود
و رنگ کدورت نگیرد و استقامتش کجی نپذیرد و چوب مستقیم آن خمیده نگردد . راههای گشاده اش به تنگنا بدل نشود و
چراغهای فروزانش خاموشی نگیرد . و شیرینیش به تلخی نگراید . اسلام را ستونهایی است که خدا پایه هایشان را بر بنیان حقیقت
استوار ساخته . چشمه هایی است با جوشش فراوان و چراغهایی است با پرتوی تابان و نشانه هایی است که مسافرانش بدان راه
جویند و علامتهایی است برای گمگشتگان در راهها . و آبشخوری است که هر که بدان در آید ، سیراب شود . خداوند نهایت
خشنودی و بلندترین نقطه ستونهای ادیان خود را در آن قرار داد . و عالیترین درجه اطاعت از خود را در پیروی آن نهاد . دین اسلام
در نزد خدا دینی است با ارکانی استوار و بنیانی رفیع و برهانی روشن و چراغی تابان و قدرتی پیروزمند و نشانه هایی بلند ، که کس
را یاری خلاف آن نیست . پس بزرگش دارید و پیرویش کنید و حقش را ادا نمایید و در موضع عز خود جایش دهید . خدای
سبحان ، محمد (صلی الله علیه و آله ) را بحق به رسالت فرستاد در زمانی که دنیا را سپری شدن نزدیک بود و آخرت روی آورده
بود و جهان روشن و شادمان روی به تاریکی داشت و مردم دنیا به مشقت افتاده و جای امن و راحتشان به خشونت گراییده ، دنیا را
ویرانی نزدیک شده ، مدت عمرش به سر رسیده و نشانه های نابودیش پدیدار گشته و از مردمش بریده و حلقه های پیوندشان
گسسته و عوامل در هم ریختنش ، بسیار و آثار رستگاری ، ناپیدا و عیبهایش آشکار و مدت دراز عمرش کوتاه شده بود . در این
هنگام ، خداوند ، رسالت خویش را به او ابلاغ کرد تا امتش را ارجمندی کرامت کند و مردم زمانش را به بهار زندگی رساند و
یارانش را سربلند سازد و یاورانش را مشرّف گرداند . پس قرآن را بر او نازل کرد ، نوری که چراغهایش خاموش نشود . چراغی
که فروزندگیش کاستی نیابد ، دریایی که ژرفایش دانسته نگردد و راهی که رونده اش را گمراه نکند و پرتوی که روشناییش
تاریکی نگیرد و فرقانی که برهانش خاموشی نپذیرد و بنیانی که ارکانش ویران نگردد و شفایی که در آن بیم بیماری نباشد و
پیروزیی که یارانش منهزم نگردند و حقی که یاورانش مغلوب و خوار نشوند . معدن ایمان است و عین ایمان ، چشمه های علم
است و دریاهای آن ، باغهای عدل است و آبگیرهای آن ، سنگ بنای اسلام است و شالوده آن ، وادیهای حق است و دشتهای
هموار آن . دریایی است که بردارندگان آب خالیش نسازند چشمه هایی است ، که هر چه از آب آن کشند ، پایان نپذیرد .
آبشخوری است که هر چه از آن آب برگیرند ، فروکش نکند . و منزلهایی است که مسافران ، راه آن گم ننمایند و نشانه هایی
است که از چشم روندگان پوشیده نماند و پشته هایی است که قصدکنندگان از آن درنگذرند . خدای تعالی ، آن را فرونشاننده
تشنگی عالمان گردانید و بهار دلهای جویندگان فهم حقایق و مقصد و مقصود صالحان و دارویی که پس از آن دردی نیاید و
نوری که با آن ظلمت نبود و ریسمانی که دستگیره های آن محکم است و پناهگاهی بلند و استوار و پیروزی برای هر که بدان تولّا
صفحه ۲۰۷ از ۲۶۳
جوید و امن و سلامت ، برای هر که بدان داخل شود و هدایت برای هر که بدان اقتدا کند و عذر خواه کسی که بدان انتساب جوید
و برهان برای کسی که بدان سخن گوید و شاهد برای هر که بدان مخاصمه نماید و غلبه برای هر که آن را حجت خود سازد و نگه
دارنده کسی که به آن عمل کند و مرکب برای کسی که آن را به کار دارد و نشانه برای کسی که نشانه جوید و سپر برای هر که
خود را در پناه آن آرد و دانش برای هر که به خاطر سپارد و حدیث برای هر که روایت کند و حکم برای هر که داوری نماید .
برگرفته از کتاب نهج البلاغه ترجمه: حسین انصاریان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *