نهج البلاغه

شرح نهج البلاغه محمد تقی شوشتری – حکمت ۴۶۰

[صفحه ۳۶۳]
(الفصل التاسع- فی اخباره (ع) بالملاحم … ) اقول: الاصل فیه روایه عیون ابن‌بابویه عن الرضا عن آبائه علیهم‌السلام عن الحسین (ع) قال: خطبنا امیرالمومنین (ع) فقال: سیاتی علی الناس زمان عضوض یعض المومن علی ما فی یده و لم یومر بذلک، قال الله تعالی: (و لا تنسوا الفضل بینکم ان الله بما تعملون بصیر). و سیاتی زمان یقدم فیه الاشرار، و ینسی فیه الاخیار، و یبایع المضطر، و قد نهی رسول الله (ص) عن بیع المضطر، و عن بیع الغرر، فاتقوا الله یا ایها الناس، و اصلحوا ذات بینکم و احفظونی فی اهلی. و رواه (سنن ابی‌داود) عن شیخ من بنی‌تمیم قال: خطبنا علی (ع) فقال: سیاتی علی الناس زمان عضوض (ع) الموسر علی ما فی یدیه و یومر بذلک. قال الله تعالی: (و لا تنسوا الفضل بینکم) و یبایع المضطرون و قد نهی النبی (ص) عن بیع المضطر، و بیع الغرر، و بیع الثمره قبل ان تدرک. (الفصل التاسع- فی اخباره (ع) بالملاحم … ) (یاتی علی الناس زمان عضوض) ای: زمان (ع) الناس ککلب کلب. قال ابن‌احمر: نات عن سبیل الخیر الا اقله و عضت من الشر القراح بمعظم (یعض الموسر علی ما فی یدیه) فلا یدع ان یخرج منه خیر الی غیره. (و لم یومر بذلک) (بل بضده) قال
الله سبحانه: (و لا تنسوا الفضل بینکم). و فی (الکافی) عن الباقر (ع): ان الشمس لتطلع، و معها اربعه املاک. ملک ینادی: یا صاحب الخیر اتم و ابشر، و ملک ینادی: یا صاحب الشر انزع و اقصر، و ملک ینادی: اعط منفقا خلفا، و آت ممسکا تلفا، و ملک ینضحها بالماء، و لو لا ذلک اشتعلت الارض. و عن الصادق (ع): من یضمن اربعه باربعه ابیات فی الجنه؟ انفق و لا تتخف فقرا، و انصف الناس من نفسک، و افش السلام فی العالم، و اترک المراء و ان کنت محقا. و عن الرضا (ع) قال لمولی له: هل انفقت الیوم شیئا؟ فقال لا فقال فمن این یخلف الله علینا. انفق و لو درهما و احدا. و عنه (ع) کتب الی ابنه الجواد (ع) بلغنی ان الموالی اذا رکبت اخرجوک من الباب الصغیر. فانما ذلک من بخل منهم لئلا ینال منک احد خیرا، و اسالک بحقی علیک لا یکن مدخلک و مخرجک الا من الباب الکبیر. فاذا رکبت فلیکن معک ذهب و فضه ثم لا یسالک احد شیئا الا اعطیته، و من سالک من عمومتک ان تبره فلا تعطه اقل من خمسین دنیارا، والکثیر الیک، ومن سالک (الفصل التاسع- فی اخباره (ع) بالملاحم … ) من عماتک فلا تعطها اقل من خمسه و عشرین دینارا، و الکثیر الیک. انی انما ارید بذلک ان یرفعک الله فانفق، و لا تخش
من ذی العرش اقتارا. و عن النبی (ص): ما محق الاسلام محق الشح شی‌ء. ان لهذا الشح دبیبا کدبیب النمل، و شعبا کشعب الشرک- و فی نسخه- (الشوک). و عن الصادق (ع): جاء رجل الی النبی (ص) فقال: انی شیخ کثیر العیال قلیل المال فنظر (ص) الی اصحابه و قال: قد اسمعنا. فقام رجل و قال: کنت بالامس مثلک. فذهب به الی منزله فاعطاه مرودا من تبر، و کانوا یتبایعون بالذهب و الفضه. فقال: هذا کله؟ قال: نعم. قال: خذ تبرک. انی لست بانسی و لا جنی ولکنی رسول من الله لابلوک. فوجدتک شاکرا جزاک الله خیرا. (تنهد) ای: تنهض و تقوم. (فیه الاشرار و تستذل الاخیار) فی (العقد الفرید): دفع الحجاج الی محمد بن المنتشر الهمدانی رجلا ذمیا، و امره بالتشدید علیه، و الاستخراج منه. قال: فقال لی: ان لک لشرفا و دینا و انی لا اعطی علی القسر شیئا فارفق بی. ففعلت. فادی الی فی اسبوع خمسمئه الف. فبلغ ذلک الحجاج. فاغضبه فانتزعه من یدی، و دفعه الی الذی کان یتولی له العذاب. فدق یدیه و رجلیه. فلم یعطه شیئا، و انی لسائر یوما فی السوق اذ صاح بی صائح. فالتفت فاذا انابه معترضا علی حمار مدقوق الیدین و الرجلین. فقال لی: انک ولیت منی ما ولی هولاء. فرفقت بی، و انهم صنعوا بی ما
(الفصل التاسع- فی اخباره (ع) بالملاحم … ) تری ولی خمسمئه الف عند فلان فخذها مکافاه لما احسنت الی. فقلت: ما کنت لاخذ منک شیئا. قال: فاما اذ ابیت فاسمع منی حدیثا احدثک به حدثنیه بعض اهل دینک عن نبیک انه قال: اذا رضی الله عن قوم انزل علیهم المطر فی وقته، و جعل المال فی سمحائهم، و استعمل علیهم خیارهم، و اذا سخط علی قوم انزل علیهم المطر فی غیر وقته، و جعل المال فی بخلائهم، و استعمل علیهم شرارهم. فانصرفت فما وضعت ثوبی حتی اتانی رسول الحجاج فاتیته فالفیته جالسا علی فراشه، و السیف مصلت بیده. فقال لی: ادن. فدنوت شیئا ثم قال لی الثانیه: ادن لا ابا لک. فقلت: ما بی الی الدنو من حاجه، و فی ید الامیر ما اری. فضحک و اغمد سیفه. و قال: اجلس! ما کان من حدیث الخبیث. فقلت له: ایها الامیر! و الله ما خنتک منذ ائتمنتنی. ثم حدثته فلما صرت الی ذکر الرجل الذی عنده المال اعرض عنی بوجهه، و اوما الی ان لا تسمه: ثم قال: ان للخبیث نفسا و قد سمع الاحادیث. (و یبایع المضطرون و قد نهی رسول الله (ص) عن بیع المضطرین) عقد الشیخ فی (الاستبصار) بابا لکراهیه مبایعه المضطر، ثم روی خبرا عن الصادق (ع) قال: (یاتی علی الناس زمان عضوض یعض کل امری علی ما
فی یدیه، و ینسی الفضل، و قد قال تعالی (و لا تنسوا الفضل بینکم) ثم ینبری فی ذلک الزمان اقوام یبایعون المضطرین اولئک هم شرار الناس). و روی خبرا آخر انه قیل للصادق: ان الناس یزعمون ان الربح علی المضطر حرام، و هو من الربا. فقال: و هل رایت احدا اشتری غنیا او فقیرا الا (الفصل التاسع- فی اخباره (ع) بالملاحم … ) من ضروره قد احل الله البیع، و حرم الربا بع و اربح و لا ترب … ثم قال: لا تنافی بینهما. فالمضطر الذی فی الخبر الاول محمول علی المضطر الذی یضطره غیره الی البیع بالجبر و الاکراه، و فی الخبر الثانی محمول علی الذی تضطره حاجته لا غیره. قلت: بل المضطر فی الخبر الاول محمول بقرینه صدره علی عدم تفضل الموسرین علی المعسرین حتی یضطر المعسرون الی بیع نفائسهم باقل ثمن، و مثله کلامه (ع) فان الاصل فیهما واحد. و کلام آخرهم ککلام اولهم لا ما قاله من انه فی ما اجبره جبار، و الخبر الثانی مورده ان کل من یشتری شیئا لابد انه کان محتاجا الی ذاک الشی‌ء. فلا باس ان یاخذ البائع ربحا بدون ربا لا کما یتوهمه بعض القاصرین من المتصوفین من حرمه اخذ الربح من کل مشتر. و یوضح کون المراد من الخبر الاول ما قلناه. ما رواه (الکافی): ان رجلا قال
لابی عبدالله (ع): انی رایت فی منامی کانی خارج من الکوفه فی موضع اعرفه، و کان شبحا من خشب- او رجلا منحوتا من خشب- علی فرس من خشب یلوح بسیفه، و انا اشاهده فزعا مرعوبا. فقال له (ع): انت رجل ترید اغتیال رجل فی معیشته. فاتق الله الذی خلقک ثم یمیتک. فقال الرجل: اشهد انک اوتیت علما. ان رجلا من جیرانی جاءنی و عرض علی ضیعته فهممت ان املکها بوکس کثیر لما عرفت انه لیس لها طالب غیری. فقال له (ع): و صاحبک یتولانا و یتبرا من اعدائنا؟ فقال: نعم. رجل جید البصیره، مستحکم الدین، و انا تائب الی الله تعالی (الفصل التاسع- فی اخباره (ع) بالملاحم … ) و الیک مما هممت به. فاخبرنی لو کان ناصبا ایحل لی اغتیا له. فقال: اد الامانه الی من ائتمنک و اراد منک النصیحه، و لو الی قاتل الحسین (ع). هذا، و روی زیادات (حج التهذیب) عن محمد بن جعفر، عن ابیه (ع) قال: قال النبی (ص): یاتی علی الناس زمان یکون فیه حج الملوک نزهه، و حج الاغنیاء تجاره، و حج المساکین مساله.
برگرفته از کتاب بهج الصباغه فی شرح نهج البلاغه نوشته محمد تقی شوشتری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *